Jak uzyskać świadectwo pracy z właściwą treścią (työtodistus)?

Po zakończeniu pracy w Finlandii możesz poprosić pracodawcę o pisemne świadectwo pracy (työtodistus). Podstawowe świadectwo podaje tylko, jak długo trwało zatrudnienie i jakie zadania wykonywałaś lub wykonywałeś. Przyczynę zakończenia pracy oraz ocenę umiejętności i zachowania pracodawca wpisuje wyłącznie wtedy, gdy wyraźnie o to poprosisz — jeśli nie chcesz oceny, po prostu o nią nie proś.

Poradnik jest dla pracowników, którzy kończą zatrudnienie w Finlandii, także po krótkiej pracy, i chcą udokumentować doświadczenie przed kolejnym pracodawcą. Wyjaśnia, o co poprosić, jak sprawdzić otrzymany dokument i co zrobić, gdy zawiera błędy. Nie dotyczy zaświadczenia o zarobkach (palkkatodistus) ani oceny, czy samo zwolnienie było zgodne z prawem.

Co mówi prawo?

Zasady świadectwa pracy reguluje fińska ustawa o umowie o pracę (työsopimuslaki, 55/2001), rozdział 6 § 7:

• po zakończeniu stosunku pracy pracownik ma prawo otrzymać od pracodawcy na swoją prośbę pisemne świadectwo o czasie trwania zatrudnienia i rodzaju wykonywanych zadań;
• na wyraźną prośbę pracownika świadectwo podaje dodatkowo przyczynę zakończenia stosunku pracy oraz ocenę umiejętności zawodowych i zachowania pracownika;
• ze świadectwa nie może wynikać nic poza tym, co wynika z jego brzmienia — dokument nie może zawierać ukrytych znaków ani przekazów.

Przepis nie stawia warunku co do długości zatrudnienia. InfoFinland zaznacza, że pracodawca nie musi wydać świadectwa, jeśli pracownik o nie nie poprosi, i że nie może dopisać przyczyny zakończenia pracy ani oceny bez twojej wyraźnej prośby. Według poradnika fińskiego związku zawodowego YKA (Yhteiskunta-alan korkeakoulutetut) prawo do świadectwa nie zależy od tego, w jaki sposób zakończyło się zatrudnienie.

Jakie są rodzaje świadectwa?

Obie nazwy pojawiają się w przewodniku Suomi.fi dla pracodawców.

Do kiedy możesz poprosić o świadectwo?

• 10 lat od zakończenia stosunku pracy — w tym czasie pracodawca ma obowiązek wydać świadectwo.
• 5 lat od zakończenia stosunku pracy — w tym czasie musisz poprosić o świadectwo z oceną umiejętności i zachowania.
• Po upływie 10 lat pracodawca musi wydać świadectwo o czasie trwania zatrudnienia i zadaniach tylko wtedy, gdy nie sprawia mu to nieproporcjonalnych trudności.

Na tych samych warunkach pracodawca ma wydać nowe świadectwo w miejsce zgubionego lub zniszczonego. Przewodnik Suomi.fi zaleca pracodawcom, aby przechowywali dane o czasie trwania zatrudnienia i zadaniach pracowników co najmniej dziesięć lat.

Krok po kroku: jak poprosić o świadectwo pracy?

1. Zdecyduj, czy chcesz przyczynę i ocenę

Zastanów się, czy przyszłemu pracodawcy wystarczy potwierdzenie okresu pracy i zadań. Jeśli tak, poproś tylko o świadectwo podstawowe.

Przy decyzji o rozszerzonym świadectwie weź pod uwagę wskazówki z poradnika YKA:

• możesz poprosić tylko o przyczynę zakończenia pracy albo tylko o ocenę;
• jeśli poprosisz o ocenę, pracodawca musi ocenić zarówno umiejętności, jak i zachowanie — nie można zamówić tylko jednego z tych elementów;
• ocenę pracodawca formułuje samodzielnie, a pracownik nie ma prawa żądać jej zmiany;
• jeśli najpierw poprosisz tylko o świadectwo podstawowe, możesz później poprosić o świadectwo uzupełnione o przyczynę i ocenę (o ocenę — w ciągu pięciu lat od zakończenia pracy).

Jeśli nie wiesz, jak pracodawca oceni twoją pracę, bezpieczniej zacząć od świadectwa podstawowego.

2. Wyślij prośbę pracodawcy

Napisz do pracodawcy, że prosisz o świadectwo pracy (työtodistus), i wyraźnie zaznacz, czy ma zawierać:

• tylko czas trwania zatrudnienia i zadania;
• dodatkowo przyczynę zakończenia pracy;
• dodatkowo ocenę umiejętności i zachowania.

Prośbę warto wysłać w formie, która zostawia ślad, na przykład e-mailem. Ułatwi to później porównanie dokumentu z tym, o co prosiłaś lub prosiłeś. Przewodnik Suomi.fi zaleca pracodawcom wydanie świadectwa bez zwłoki, najlepiej w ciągu tygodnia od prośby.

3. Sprawdź otrzymany dokument

Porównaj świadectwo ze swoją prośbą:

• czy daty rozpoczęcia i zakończenia pracy są prawidłowe;
• czy opis zadań jest zgodny z tym, co faktycznie robiłaś lub robiłeś — według YKA, jeśli zadań było kilka, kolejno lub jednocześnie, świadectwo powinno je opisać na tyle dokładnie, aby nie pominąć żadnego, które wykonywałaś lub wykonywałeś w istotnym zakresie;
• czy przyczyna zakończenia pracy i ocena pojawiają się tylko wtedy, gdy o nie prosiłaś lub prosiłeś;
• czy dokument nie zawiera innych informacji. YKA podaje jako przykłady niedozwolonych wzmianek urlopy rodzinne, urlopy szkoleniowe i zwolnienia lekarskie.

Co zrobić, gdy świadectwo zawiera błędy?

Zwróć się do pracodawcy i poproś o nowe świadectwo. Przewodnik Suomi.fi wskazuje pracodawcom, że muszą sporządzić nowe, poprawione świadectwo, jeśli w pierwotnym podali nieprawdziwe informacje, a także wtedy, gdy zamieścili w nim treści, o które pracownik nie prosił.

W prośbie o poprawkę wskaż konkretnie, co jest nieprawidłowe — na przykład błędna data, pominięte zadanie albo ocena, której nie zamawiałaś lub nie zamawiałeś — i dołącz kopię swojej pierwotnej prośby.

Co jeśli pracodawca nie wydaje świadectwa?

InfoFinland podkreśla, że odmowa wydania świadectwa pracy jest niezgodna z prawem. Jeśli pracodawca nie wydaje świadectwa mimo twojej prośby, możesz zwrócić się o pomoc do inspekcji pracy (työsuojeluviranomainen). Według rozdziału 13 § 12 ustawy o umowie o pracę to inspekcja pracy nadzoruje przestrzeganie tej ustawy.

Pracodawca lub jego przedstawiciel, który umyślnie lub przez niedbalstwo narusza przepisy o obowiązku wydania świadectwa pracy, podlega karze grzywny za wykroczenie z ustawy o umowie o pracę (työsopimuslakirikkomus; rozdział 13 § 11).

Jeśli spór z pracodawcą wymaga pomocy prawnika, przeczytaj poradnik jak uzyskać pierwszą publiczną pomoc prawną.

Świadectwo pracy a inne dokumenty po zakończeniu pracy

Świadectwo pracy to nie to samo co zaświadczenie o zarobkach (palkkatodistus). Według Suomi.fi palkkatodistus może być potrzebny do świadczenia dla bezrobotnych i pracodawca ma obowiązek je przygotować na prośbę. O wniosku do kasy bezrobocia przeczytasz w poradniku jak złożyć wniosek o świadczenie z kasy bezrobocia.

Jeśli pracodawca zakończył twoją pracę w okresie próbnym, zobacz też co sprawdzić po zakończeniu pracy w okresie próbnym.

Poradnik opiera się na tekście ustawy o umowie o pracę opublikowanym w Finlex, na stronach Suomi.fi i InfoFinland oraz na poradniku związku zawodowego YKA.