Do kogo zgłaszać problemy z pensją i bezpieczeństwem w pracy agencyjnej (vuokratyö)?

Jeśli pracujesz w Finlandii przez agencję pracy tymczasowej, twoim pracodawcą jest agencja, a nie firma, w której codziennie wykonujesz zadania. Sprawy umowy i wypłaty kieruj więc do agencji, a sprawy poleceń, wdrożenia na stanowisku i bezpieczeństwa w miejscu pracy — do firmy korzystającej z twojej pracy. Gdy żadna ze stron nie reaguje, możesz zwrócić się do fińskiego organu nadzoru nad bezpieczeństwem i warunkami pracy.

Poradnik jest dla osób zatrudnionych przez agencję i wykonujących pracę pod kierownictwem innego przedsiębiorstwa. Pomaga ustalić, kto odpowiada za konkretną sprawę, żeby nie być odsyłanym od jednej firmy do drugiej. Nie dotyczy pracowników delegowanych z Polski, podatków ani wyliczania stawek w konkretnej branży.

Na czym polega praca przez agencję?

Praca przez agencję to po fińsku vuokratyö. Agencja (henkilöstövuokrausyritys, krócej vuokrausyritys) zawiera z tobą umowę o pracę i wypożycza twoją pracę firmie, która jej potrzebuje. Ta firma to käyttäjäyritys — w tym poradniku: firma korzystająca.

Według przewodnika Suomi.fi dla pracodawców stosunek pracy istnieje między agencją a pracownikiem. Firma korzystająca nie podpisuje z tobą umowy o pracę, tylko zawiera z agencją umowę o wypożyczenie pracownika. Ta umowa określa m.in. twoje zadania i wysokość opłaty, którą firma płaci agencji.

Fińska ustawa o umowie o pracę (työsopimuslaki, 55/2001, rozdział 1 § 7) mówi, że gdy pracodawca za zgodą pracownika oddaje go do dyspozycji innej firmy, na firmę korzystającą przechodzą:

• prawo kierowania pracą i jej nadzorowania;
• obowiązki pracodawcy, które wiążą się bezpośrednio z wykonywaniem pracy i jej organizacją.

Pozostałe obowiązki z umowy zostają po stronie agencji jako pracodawcy. Firma korzystająca musi przekazywać agencji informacje, których agencja potrzebuje, żeby wypełniać swoje obowiązki.

Do kogo z jaką sprawą?

Za co odpowiada agencja?

Agencja jest stroną twojej umowy o pracę. To od niej żądaj wyjaśnień w sprawie warunków zatrudnienia i wynagrodzenia.

Pisemne warunki zatrudnienia

Jeżeli najważniejsze warunki pracy nie wynikają z pisemnej umowy, agencja jako pracodawca musi przekazać ci pisemną informację o nich (selvitys työnteon keskeisistä ehdoista; työsopimuslaki, rozdział 2 § 4). Obowiązek nie zależy od długości umowy. Ustawa przewiduje dwa wyjątki. Informacji nie trzeba przekazywać, jeśli praca trwa średnio najwyżej 3 godziny tygodniowo w okresie 4 kolejnych tygodni. Gdy umowy się powtarzają, informacji nie trzeba przekazywać ponownie, chyba że wynika to z przepisu o zmianie warunków: o zmianie warunku pracy pracodawca informuje na piśmie jak najszybciej, najpóźniej w dniu, w którym zmiana wchodzi w życie, jeżeli nie wynika ona ze zmiany przepisów albo układu zbiorowego. Przewodnik Suomi.fi dla pracodawców ujmuje to inaczej: podaje, że informację trzeba dać przy umowie zawartej ustnie, gdy praca trwa co najmniej 3 godziny tygodniowo w okresie 4 kolejnych tygodni, a także wtedy, gdy wymagane minimum nie wynika z pisemnej umowy. Przy pracy trwającej średnio dokładnie 3 godziny tygodniowo oba opisy się rozchodzą; rozstrzyga brzmienie ustawy, według którego zwolnienie obejmuje pracę do 3 godzin tygodniowo włącznie.

Informacja obejmuje m.in. miejsce pracy, główne zadania, podstawy wynagrodzenia i okres wypłaty, czas pracy oraz stosowany układ zbiorowy. Przy pracy przez agencję musi też podawać:

• nazwę i miejsce prowadzenia działalności firmy korzystającej, gdy są znane;
• przy umowie na czas określony — przyczynę i czas trwania (albo przewidywany czas trwania) zamówienia firmy korzystającej, na którym opiera się twoja umowa;
• przy umowie na czas określony — ocenę, jakie inne zadania, odpowiadające tym z twojej umowy, są dostępne w agencji.

Podstawowe dane, m.in. o miejscu pracy, zadaniach, wynagrodzeniu i czasie pracy, agencja przekazuje w ciągu 7 dni od rozpoczęcia pracy, a pozostałe, w tym dane dotyczące pracy przez agencję, w ciągu miesiąca. Wyjątkiem są dane o pracy za granicą trwającej co najmniej miesiąc, m.in. o kraju pracy, czasie jej trwania, walucie wynagrodzenia i warunkach powrotu: te agencja musi przekazać przed twoim wyjazdem za granicę.

Minimalne warunki pracy

Jeśli agencja nie jest związana żadnym układem zbiorowym ani nie musi stosować układu powszechnie obowiązującego, w twoim stosunku pracy stosuje się co najmniej układ zbiorowy wiążący firmę korzystającą (työsopimuslaki, rozdział 2 § 9). Gdy i to nie wchodzi w grę, warunki dotyczące pensji, czasu pracy i urlopu wypoczynkowego muszą odpowiadać co najmniej umowom lub praktyce stosowanej w firmie korzystającej.

Więcej o tym, co sprawdzić w samej umowie, przeczytasz w poradniku co sprawdzić przed podpisaniem fińskiej umowy o pracę.

Za co odpowiada firma korzystająca?

Firma, w której pracujesz, kieruje twoją pracą i ją nadzoruje. Fińska ustawa o bezpieczeństwie pracy (työturvallisuuslaki, 738/2002, § 3) stanowi, że ten, kto korzysta pod swoim kierownictwem i nadzorem z pracowników innego pracodawcy, w czasie pracy stosuje przepisy tej ustawy dotyczące pracodawcy.

Z tego samego przepisu wynika, że firma korzystająca:

• przed rozpoczęciem pracy określa wymagane umiejętności i szczególne cechy pracy oraz przekazuje je agencji, a agencja informuje o nich ciebie i sprawdza, czy masz odpowiednie umiejętności, doświadczenie i predyspozycje;
• zapewnia ci wdrożenie (w ustawie: perehdyttäminen) do pracy i warunków w miejscu pracy oraz do środków bezpieczeństwa, a w razie potrzeby także do zasad współpracy w sprawach BHP i opieki medycyny pracy;
• zgłasza rozpoczęcie twojej pracy w potrzebnym zakresie medycynie pracy (työterveyshuolto) w zakładzie oraz właściwemu przedstawicielowi pracowników ds. BHP (työsuojeluvaltuutettu).

InfoFinland opisuje to praktycznie: firmy korzystające zapoznają cię z zadaniami, nadzorują twoją pracę i dbają o bezpieczeństwo. Sprawdź, czy przeszłaś lub przeszedłeś wystarczające szkolenie z bezpiecznych metod pracy i czy masz odpowiednie środki ochrony indywidualnej.

Co zrobić, gdy pensja jest za niska albo jej nie ma?

Za wypłatę odpowiada agencja jako twój pracodawca. InfoFinland radzi postępować tak:

1. Sprawdź odcinek płacowy, w tym wynagrodzenie za nadgodziny i pracę w niedziele.
2. Poproś pracodawcę o poprawienie wypłaty. Jeśli nie dostałaś lub nie dostałeś ostatniej pensji po zakończeniu umowy terminowej, zapytaj o przyczynę opóźnienia i zażądaj wypłaty na piśmie.
3. Jeśli pracodawca mimo prośby nie płaci prawidłowo, skontaktuj się ze swoim związkiem zawodowym. Jeśli nie należysz do związku, poproś o pomoc przedstawicieli pracowników w zakładzie albo publiczne biuro pomocy prawnej.
4. Jeśli dostajesz mniej niż fińscy pracownicy, może to być dyskryminacja. Możesz zapytać o to telefonicznie organ nadzoru nad warunkami pracy albo swój związek.
5. Jeśli pracodawca nie ma pieniędzy na wynagrodzenia, od razu złóż wniosek o gwarancję płacy (palkkaturva) — co do zasady w ciągu 3 miesięcy od dnia, w którym pensja powinna była zostać wypłacona. Ustawa o gwarancji płacy (palkkaturvalaki, 866/1998, § 5 i § 5 a) przewiduje wyjątki, m.in. przy pisemnie przesuniętym terminie wypłaty i przy poważnym wyzysku pracowniczym. Szczegóły znajdziesz w poradniku jak wystąpić o gwarancję niewypłaconej pensji.

Według InfoFinland sprawa nierozwiązana porozumieniem trafia do sądu, ale to ostateczność.

Co zrobić, gdy praca jest niebezpieczna?

1. Od razu zgłoś zagrożenie, na przykład niebezpieczną metodę pracy, zepsute narzędzie albo brak środków ochrony, przełożonemu w miejscu pracy lub przedstawicielowi pracowników ds. BHP. Możesz też zaproponować bezpieczniejszy sposób wykonania zadania.
2. Jeśli praca grozi poważnym niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia twojego albo innych pracowników, masz prawo powstrzymać się od jej wykonywania (työturvallisuuslaki, § 23). Poinformuj o tym pracodawcę lub jego przedstawiciela jak najszybciej. Prawo to trwa, dopóki zagrożenie nie zostanie usunięte, a za szkodę wynikłą z takiej odmowy nie odpowiadasz.
3. Jeśli przełożony nie reaguje na zgłoszone zagrożenie, zadzwoń do telefonicznego punktu porad organu nadzoru nad warunkami pracy. Odnośnik do danych kontaktowych organu znajdziesz w serwisie InfoFinland na stronie o problemach w pracy.

Jeśli doszło do wypadku, przeczytaj poradnik jak zgłosić wypadek przy pracy.

Kto nadzoruje warunki pracy?

W Finlandii zadania organu nadzoru nad bezpieczeństwem i warunkami pracy (työsuojeluviranomainen) wykonuje dział bezpieczeństwa i higieny pracy w Fińskim Urzędzie ds. Zezwoleń i Nadzoru (Lupa- ja valvontavirasto). Według InfoFinland urząd:

• doradza pracownikom i pracodawcom w sprawach bezpieczeństwa i warunków zatrudnienia;
• pomaga, gdy pracodawca nie daje ci pisemnej umowy, odcinka płacowego, zestawienia przepracowanych godzin albo świadectwa pracy;
• pomaga przy nękaniu i dyskryminacji w pracy;
• prowadzi kontrole w zakładach, w tym sprawdza, czy pracownicy przeszli wystarczające wdrożenie i czy warunki pracy osób, które przeprowadziły się do Finlandii, są zgodne z fińskim prawem i układami.

Organ nadzoru pilnuje też przestrzegania ustawy o umowie o pracę (työsopimuslaki, rozdział 13 § 12). Na stronie InfoFinland Problems in working life zaznaczono, że organy nadzoru nad bezpieczeństwem i higieną pracy (työsuojeluviranomaiset) nie informują pracodawcy o tym, że się z nimi skontaktowałaś lub skontaktowałeś, chyba że wyrazisz na to pisemną zgodę. Z urzędem skontaktujesz się telefonicznie albo e-mailem.

Jak nie dać się odsyłać między firmami?

• Ustal z imienia i nazwiska osobę kontaktową w agencji i swojego przełożonego w firmie korzystającej.
• Zgłaszaj sprawę tej stronie, która za nią odpowiada (tabela wyżej), najlepiej na piśmie, i zachowaj kopię.
• Przechowuj umowę, pisemną informację o warunkach pracy, odcinki płacowe i własny zapis przepracowanych godzin.
• Jeśli agencja tłumaczy, że nie ma danych od firmy korzystającej, przypomnij, że firma korzystająca musi przekazywać agencji informacje potrzebne do wypełniania obowiązków pracodawcy.

Poradnik opiera się na fińskich ustawach o umowie o pracę i o bezpieczeństwie pracy w serwisie Finlex oraz na stronach InfoFinland i Suomi.fi.