Jak wystąpić o sądowy podział majątku małżonków w Finlandii, gdy nie mogą uzgodnić podziału mieszkania?

Jeśli rozwodzisz się w Finlandii albo jesteś już po rozwodzie i nie możecie uzgodnić, kto zatrzyma mieszkanie i jak podzielić resztę majątku, każde z was może złożyć w sądzie rejonowym (käräjäoikeus) wniosek o wyznaczenie osoby, która przeprowadzi podział majątku (pesänjakaja). Wniosek można złożyć, gdy tylko sprawa rozwodowa jest w toku: nie trzeba czekać do końca sześciomiesięcznego okresu namysłu ani na ostateczny rozwód. Pesänjakaja najpierw próbuje doprowadzić was do porozumienia, a jeśli to się nie uda, sam przeprowadza podział.

Poradnik jest dla Polaków mieszkających w Finlandii (cały kraj), którzy rozstają się z małżonkiem i spierają się o mieszkanie, kredyt albo inny wspólny majątek. Opisuje zasady fińskiej ustawy o małżeństwie (avioliittolaki). Samo wszczęcie rozwodu opisują poradniki Jak wnieść do fińskiego sądu pierwszy wniosek o rozwód, gdy małżonek nie wyraża zgody? oraz Jak po upływie okresu namysłu złożyć drugi wniosek potrzebny do uzyskania rozwodu w Finlandii?

Czym jest podział majątku małżonków (ositus)?

Gdy sprawa o rozwód jest w toku albo małżeństwo już ustało, podział majątku (omaisuuden ositus) trzeba przeprowadzić, jeśli zażąda tego jedno z małżonków (§ 85 ustawy o małżeństwie). Jeśli żadne z was nie ma prawa do udziału w majątku drugiego (avio-oikeus), na przykład z powodu intercyzy, zamiast podziału przeprowadza się tylko rozdzielenie majątku (erottelu).

Zasady podziału w skrócie:

• Co do zasady po połowie. Od majątku każdego z małżonków objętego prawem do udziału odejmuje się jego długi na zasadach z § 99, a każda strona dostaje połowę tego, co zostaje (§ 99–100). Według InfoFinland przy rozwodzie majątek dzieli się zwykle po równo, a tylko wyjątkowo inaczej.
• Korekta niesłusznego wyniku (osituksen sovittelu). Podział można skorygować (ositusta voidaan sovitella), jeśli inaczej prowadziłby do niesłusznego wyniku albo do tego, że jedno z małżonków uzyskałoby bez podstaw korzyść majątkową. Przy ocenie korekty bierze się pod uwagę zwłaszcza czas trwania małżeństwa, wkład każdego z małżonków we wspólne gospodarstwo i w gromadzenie oraz utrzymanie majątku (§ 103 b). Żądanie korekty można zgłosić w podziale albo po nim.
• Intercyza (umowa majątkowa małżeńska) wpływa na to, jak dzieli się majątek — zwraca na to uwagę InfoFinland.

Najpierw spróbujcie się porozumieć

Małżonkowie mogą podzielić majątek sami, gdy sprawa rozwodowa jest w toku. Według oikeus.fi wystarczy dokument podziału z datą, podpisany przez was i poświadczony przez dwóch świadków, którzy nie są wyłączeni od tej roli (esteetön; rozdz. 23 § 9 ustawy o spadkach).

Gdy dzielicie majątek sami, ustawa o małżeństwie (§ 103) stanowi, że strona, która musi przekazać drugiej majątek, sama decyduje, co przekaże, a zamiast składnika, który chce zatrzymać, może zapłacić pieniądze według wartości ustalonej w podziale.

Przy mieszkaniu i kredycie InfoFinland radzi uzgodnić:

• jak podzielicie kredyt hipoteczny,
• które z was może na razie mieszkać w mieszkaniu rodzinnym.

Jeśli macie wspólny dług, za który odpowiadacie oboje, każde z was może w podziale żądać, aby przed podziałem druga strona spłaciła swoją część albo dała zabezpieczenie jej spłaty (§ 88).

Strona sądów fińskich (tuomioistuimet.fi) radzi już na etapie ustalania stosunków majątkowych skorzystać z pomocy adwokata, publicznego biura pomocy prawnej albo innego doświadczonego prawnika i sprawdzić, czy koszty pokryje ubezpieczenie ochrony prawnej (w ramach ubezpieczenia domowego) albo publiczna pomoc prawna. Jak o nią wystąpić, opisuje poradnik Jak uzyskać pierwszą publiczną pomoc prawną (oikeusapu)?

Kto mieszka w mieszkaniu do czasu podziału?

Według strony sądów fińskich razem z wnioskiem o rozwód można zażądać w sądzie rejonowym m.in. rozstrzygnięcia o zakończeniu wspólnego zamieszkiwania, które określa, które z małżonków może dalej mieszkać we wspólnym domu. Tę sprawę, podobnie jak wyznaczenie pesänjakaja, sąd może też rozpoznać osobno.

Jak złożyć wniosek o wyznaczenie pesänjakaja?

1. Ustal, kogo zaproponujesz. Pesänjakaja to zwykle adwokat. Nikogo nie można wyznaczyć bez jego zgody (rozdz. 23 § 6 ustawy o spadkach, perintökaari, którą stosuje się do podziału majątku małżonków na podstawie § 98 ustawy o małżeństwie). Według strony sądów o sprawach spadkowych pesänjakaja musi być bezstronny wobec wszystkich stron, a zwykle zostaje nim osoba zaproponowana przez wnioskodawcę.
2. Złóż wniosek w sądzie rejonowym. Według strony sądów wniosek może złożyć każde z małżonków i nie trzeba go uzasadniać. Możesz zgłosić go razem z wnioskiem o rozwód albo osobno.
3. Wybierz drogę złożenia. E-usługa sądów OmaTuomioistuin pozwala prowadzić m.in. sprawy o wyznaczenie pesänjakaja; na razie tylko we własnym imieniu. Na formularzu wszczęcia wybierasz rodzaj sprawy.
4. Poczekaj na stanowisko drugiej strony. Przed wyznaczeniem pesänjakaja sąd daje stronom możliwość wypowiedzenia się (rozdz. 23 § 6 ustawy o spadkach). Według oikeus.fi sprawa wnioskowa (hakemusasia) może zostać rozstrzygnięta na piśmie, jeśli inne strony nie sprzeciwiają się wnioskowi; rozprawa odbywa się m.in. wtedy, gdy strony się nie zgadzają albo któraś z nich jej zażąda.

Uwaga: złożenie w sądzie wniosku o pesänjakaja ma znaczenie dla terminu. Prawo do udziału w majątku drugiego małżonka (avio-oikeus) przedawnia się po 10 latach od wydania prawomocnego orzeczenia o rozwodzie, a wniosek o pesänjakaja przerywa ten bieg (§ 103 c). Małżonkowie mogą uzgodnić dłuższy termin pisemną umową, która zaczyna obowiązywać po zarejestrowaniu w urzędzie DVV (Digi- ja väestötietovirasto) albo w Urzędzie Państwowym Wysp Alandzkich (§ 103 d).

Jak pesänjakaja przeprowadza podział?

• Wyznacza termin i miejsce podziału i wzywa strony w sposób, który da się udowodnić. Jeśli obie strony się stawią, próbuje doprowadzić do porozumienia; jeśli się uda, dzieli majątek zgodnie z nim (rozdz. 23 § 7 ustawy o spadkach).
• Bez porozumienia dzieli sam. Każda strona dostaje część z każdego rodzaju majątku, ale składnik, którego nie da się sensownie podzielić, w miarę możliwości trafia w całości do jednej części (rozdz. 23 § 8).
• Sprzedaż jako ostateczność. Jeśli podziału nie da się przeprowadzić inaczej, sąd na wniosek pesänjakaja może nakazać, aby sprzedał on określony składnik majątku, a w razie potrzeby cały majątek (rozdz. 23 § 8).
• Dokument podziału. Pesänjakaja sporządza i podpisuje dokument podziału (jakokirja; w ustawie o małżeństwie osituskirja) i bez zwłoki przekazuje jego egzemplarz każdej stronie (rozdz. 23 § 9).
• Wynagrodzenie. Pesänjakaja ma prawo do rozsądnego wynagrodzenia, ustalanego z uwzględnieniem rodzaju i rozmiaru majątku oraz wykonanej pracy, a także do zwrotu kosztów (rozdz. 23 § 4); według strony sądów płacą je małżonkowie.

Co zrobić, jeśli nie zgadzasz się z podziałem?

Podział przeprowadzony przez pesänjakaja możesz zaskarżyć, wnosząc do sądu rejonowego pozew przeciwko drugiej stronie w ciągu 6 miesięcy od przeprowadzenia podziału (rozdz. 23 § 10 ustawy o spadkach w związku z § 106 ustawy o małżeństwie). W tym trybie zgłasza się też żądanie korekty niesłusznego podziału po jego przeprowadzeniu (§ 103 b).

Małżeństwo z elementem międzynarodowym

Jeśli ty albo twój małżonek macie międzynarodowe tło, część kwestii może podlegać prawu innego państwa. InfoFinland i strona sądów fińskich radzą wtedy skontaktować się z prawnikiem znającym międzynarodowe prawo rodzinne.

Co zrobić teraz?

1. Spiszcie majątek i długi każdego z was, w tym mieszkanie i kredyt — według InfoFinland takie zestawienie trzeba przedstawić na początku podziału.
2. Spróbujcie porozumienia i spiszcie je w dokumencie z datą, podpisami i dwoma świadkami.
3. Jeśli porozumienie jest niemożliwe, ustal kandydata na pesänjakaja i jego zgodę.
4. Złóż wniosek o wyznaczenie pesänjakaja w sądzie rejonowym — razem z wnioskiem o rozwód albo osobno, np. w e-usłudze OmaTuomioistuin.
5. Po podziale sprawdź dokument podziału; jeśli się z nim nie zgadzasz, pamiętaj o 6 miesiącach na pozew.

Poradnik opiera się na ustawie o małżeństwie i ustawie o spadkach w serwisie Finlex oraz na stronach oikeus.fi, InfoFinland i sądów fińskich.